حسن پيرنيا ( مشير الدوله ) و عباس اقبال آشتيانى
392
تاريخ ايران از آغاز تا انقراض سلسله قاجاريه ( فارسى )
4 - جلال الدّين محمود سلطانشاه بن ايل ارسلان ( رجب 567 - ربيع الاخر 568 ) و 5 - علاء الدّين تكش بن ايل ارسلان ( 568 - 596 ) پس از فوت ايل ارسلان پسر كوچكترش سلطانشاه محمود بجاى پدر بخوارزمشاهى نشست ليكن پسر بزرگتر او تكش والى جند زيربار حكم برادر خردتر نرفت و با قبول خراجى ساليانه از قراختائيان كمك گرفت و سلطانشاه و تركان خاتون مادر او را از خوارزم بيرون كرد و خود در بيست و دوّم ربيع الاخر 568 بخوارزمشاهى نشست و سلطانشاه و مادر او بپيش مؤيّد آىابه بخراسان گريختند . قتل مؤيد آىابه در نهم ذى الحجهء 569 تركان خاتون به زور جواهر و نفايسى كه با خود از خوارزم برده بود مؤيّد آىابه را بفريفت و او را بتسخير خوارزم تشويق نمود . مؤيّد هم از اطراف لشكريانى جمع كرد و بهمراهى تركان خاتون و سلطانشاه عازم خوارزم گرديد ولى در بيست فرسنگى جرجانيّه تكش بر سر سپاه او تاخت و مؤيّد اسير شد و او را در نهم ذى حجهء 569 بفرمان تكش كشتند . سلطانشاه و مادرش بدهستان گريختند و تكش در عقب ايشان ميرفت تا در دهستان بر تركان خاتون نيز دست يافت و او را هم كشت و بخوارزم مراجعت نمود . سپاهيان و ياران مؤيّد آىابه پس از قتل او پسرش ابو بكر طغانشاه ( 569 - 581 ) را در نيشابور بفرمانروائى خود برگزيدند و سلطانشاه كه تاب مقاومت